Bà là một nữ tướng kiệt xuất của phong trào Tây Sơn, vợ của danh tướng Trần Quang Diệu. Bùi Thị Xuân nổi tiếng với tài thao lược, đặc biệt là khả năng huấn luyện voi chiến và chỉ huy đội tượng binh. Nữ tướng Bùi Thị Xuân có công lớn trong việc đánh đuổi quân xâm lược Xiêm và Thanh. ------------------- 1. Sơ lược về Bùi Thị Xuân.
Bùi Thị Xuân là con của Bùi Đắc Chí, gọi thái sư Bùi Đắc Tuyên bằng chú, người thôn Xuân Hòa, một thôn nằm về phía đông Phú Phong (nay thuộc thôn Phú Xuân, xã Bình Phú, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định).
Sinh ra trong một gia đình khá giả, Bùi Thị Xuân sớm được học văn và học võ. Tương truyền bà vừa có sức mạnh vừa có sắc đẹp, nữ công khéo, chữ viết đẹp, nhưng thích làm con trai, thích múa kiếm đi quyền. Lại nghe kể chuyện bà Trưng bà Triệu cỡi voi đánh giặc, Bùi Thị Xuân náo nức muốn được theo gương bà Triệu bà Trưng, luyện đánh voi ra trận.
Từ khi bỏ học văn thì đêm đêm có một lão bà đến dạy. Dạy từ đầu hôm đến gà gáy lần thứ nhất thì bà lão lui gót. Không ai hiểu lai lịch ra sao. Suốt ba năm trời, trừ những khi mưa gió, đêm nào bà lão cũng đến cũng đi đúng giờ giấc. Dạy quyền, dạy song kiếm. Rồi dạy cách nhảy cao nhảy xa.
Sau khi luyện tập võ nghệ thuần thục, Bùi Thị Xuân bèn rủ một số chị em khác trong vùng đến nhà mình luyện quyền múa kiếm. Đệ tử của bà ban đầu còn ít, dần dần lên đến vài chục người. Tài nghệ đã giỏi mà cách đối xử, cách dạy dỗ lại đứng đắn nên Bùi Thị Xuân được chị em kính yêu, quý trọng.
Năm 1771, Bùi Thị Xuân lúc 20 tuổi đã dùng kiếm để giải nguy cho Trần Quang Diệu khi vị tráng sĩ này bị một con hổ dữ tấn công. Và cũng từ lần gặp này mà hai người trở thành vợ chồng khi ông Diệu đến ở nhà người con gái Xuân Hòa để trị thương, rồi cùng nhau về tòng quân dưới ngọn cờ Tây Sơn ở chiến khu Phú Lạc.
Với tài nghệ (ngoài tài kiếm thuật, bà còn giỏi bắn cung, cưỡi ngựa và luyện voi, quản tượng của bà chăm sóc, huấn luyện hàng chục con voi chiến) cộng với lòng dũng cảm, Bùi Thị Xuân cùng chồng nhanh chóng trở thành những tướng lĩnh trụ cột, góp công lớn trong công cuộc dựng nghiệp của nhà Tây Sơn ngay từ buổi đầu.
Năm 1785, Bùi Thị Xuân cùng chồng ở trận Rạch Gầm-Xoài Mút đánh tan 2 vạn quân Xiêm La, cũng đã lập đại công. Năm 1789, Bà chỉ huy đội tượng binh trong chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa trước quân Thanh, được vua Quang Trung tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng.
Năm 1801, Phú Xuân thất thủ, Bùi Thị Xuân cùng vua Cảnh Thịnh chạy ra Bắc, chỉ huy quân Tây Sơn chặn đánh quân Nguyễn tại Lũy Trấn Ninh. 1802, Bùi Thị Xuân bị bắt rồi đưa về Huế sau đó xử tử (bị voi giày cho đến chết). Bà được biết đến không chỉ bởi tài năng quân sự mà còn bởi lòng dũng cảm, sự trung thành với triều đại Tây Sơn.
Ngày nay, đền thờ Đô Đốc Bùi Thị Xuân nẳm ở Tây Sơn, Bình Định là nơi để tưởng nhớ và vinh danh nữ tướng tài ba của triều đại Tây Sơn, ghi nhớ công lao của bà trong công cuộc dựng nước và giữ nước
2. Tinh thần kiên cường trước cái chết.
Truyền rằng khi nghe Bùi Thị Xuân bị bắt, Nguyễn Ánh bèn sai người áp giải đến trước mặt rồi hỏi với giọng đắc chí: -Ta và Nguyễn Huệ ai hơn?
Bà trả lời: - Chúa công ta, tay kiếm tay cờ mà làm nên sự nghiệp. Trong khi nhà người đi cầu viện ngoại bang, hết Xiêm đến Tây làm tan nát cả sơn hà, cùng đều bị chúa công ta đánh cho không còn manh giáp. Đem so với chúa công ta, nhà ngươi chẳng qua là ao trời nước vũng. Còn nói về đức độ, thì Tiên đế ta lấy nhân nghĩa mà đối xử với kẻ trung thần thất thế, như đã đối với Nguyễn Huỳnh Đức, tôi nhà ngươi. Còn ngươi lại dùng tâm của kẻ tiểu nhân mà đối với bậc nghĩa liệt, đã hết lòng vì chúa, chẳng nghĩ rằng ai có chúa nấy, ái tích kẻ tôi trung của người là khuyến khích tôi mình trung với mình. Chỗ hơn kém rõ ràng như ban ngày và đêm tối. Nếu Tiên đế ta đừng thừa long quá sớm, thì dễ gì nhà ngươi trở lại đất nước này.
Nguyễn Ánh gằn giọng: - Người có tài sao không giữ nổi ngai vàng cho Cảnh Thịnh? Bà đáp: - Nếu có một nữ tướng như ta nữa thì cửa Nhật Lệ không để lạnh. Nhà ngươi khó mà đặt chân được tới đất Bắc Hà.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Bùi Thị Xuân — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; 2-Picsart-AiImageEnhancer_1762098024796.jpgBùi Thị Xuân — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; 1_1762098030151.jpg
