Sinh : 277 TCN, Gia Bình (Bắc Ninh) Mất : 179 TCN, Diễn Châu (Nghệ An)
Ông là một danh tướng thời An Dương Vương, được biết đến với việc thiết kế và chỉ huy xây dựng thành Cổ Loa và chế tạo nỏ thần (nỏ liên châu). Ông là người có công lớn trong việc giúp An Dương Vương dựng nước và chống giặc ngoại xâm, được xem là "Ông Tổ ngành công binh và kỹ thuật quân sự". --------------------- 1. Sơ lược về Cao Lỗ.
Cao Lỗ còn gọi là Cao Thông hay Thạch Thần là một tướng tài của An Dương Vương (Thục Phán), quê quán tại xã Cao Đức, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Ông từng làm bộ hạ của Hùng Vương thứ 18 nhưng không được trọng dụng, sau đó sống ẩn dật. Khi Thục Phán (An Dương Vương) đánh bại quân Tần và lên ngôi, Cao Lỗ đã cảm phục và ra giúp vua.
Ông là người khuyên Thục An Dương Vương dời đô xuống đồng bằng, tìm đất đóng đô và là người được An Dương Vương giao nhiệm vụ thiết kế, chỉ huy công trình xây thành Cổ Loa.
Sau khi thành Cổ Loa hoàn thành, ông chế tạo ra nỏ liên châu (nỏ thần), một kỳ tích về kỹ thuật quân sự thời bấy giờ, có khả năng bắn nhiều mũi tên cùng lúc. Khi Triệu Đà cho quân xâm lược Âu Lạc, quân Triệu đã bị các tay nỏ liên châu bắn tên ra như mưa, thây chết đầy nội và phải lui binh.
Triệu Đà bèn lập xảo kế thông gia, cho con trai là Trọng Thủy lấy con gái An Dương Vương là Mỵ Châu. Cao Lỗ phản đối, khuyên vua không nên nhận, nhưng An Dương Vương không nghe còn nghe lời dèm pha của Lạc hầu. Cao Lỗ dần dần bị vua xa lánh, ông bỏ đi tìm nơi ở ẩn.
Sau khi Trọng Thủy biết được bí mật phòng thủ của An Dương Vương và về mách cho vua cha, Triệu Đà mang quân sang đánh Âu Lạc. An Dương Vương thua chạy. Quân Triệu đuổi theo. Cao Lỗ biết tin, ra đón đường chặn đánh quân Triệu cho vua chạy thoát nhưng do Mỵ Châu tin lời của Trọng Thủy, rải lông ngỗng theo sau để Trọng Thủy lần theo nên đã tử trận.
Ngày nay, đền thờ tướng Cao Lỗ có ở nhiều nơi, trong đó có hai địa điểm nổi bật là xã Hoằng Giang, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa và xã Cao Đức, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh.
