Dương Đình Nghệ là danh tướng của nhà họ Khúc, nổi tiếng với việc khởi binh đánh đuổi quân Nam Hán xâm lược, giải phóng thành Đại La (Hà Nội ngày nay) vào năm 931 và tự phong làm Tiết độ sứ, mở đầu cho giai đoạn tự chủ của đất nước. ----------------- 1. Sơ lược về Dương Đình Nghệ.
Dương Đình Nghệ vốn là một hào trưởng, người làng Giàng (nay thuộc xã Thiệu Dương, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa).
Thời Khúc Hạo cầm quyền, Dương Đình Nghệ từng là một trong những bộ tướng của họ Khúc. Năm 917, Khúc Hạo mất, con là Khúc Thừa Mỹ lên nối nghiệp cha. Dương Đình Nghệ tiếp tục làm bộ tướng cho Khúc Thừa Mỹ.
Năm 923, Nam Hán - một tiểu vương quốc do họ Lưu lập nên đã xua quân sang bắt Tiết độ sứ Khúc Thừa Mỹ, đánh chiếm thành Đại La, sai Lý Tiến làm thứ sử.
Trước tình hình này, Dương Đình Nghệ đã tập hợp hơn 3.000 binh sĩ dấy quân khởi nghĩa ở Ái Châu, dùng Ngô Quyền, Đinh Công Trứ, Kiều Công Tiễn... làm nha tướng.
Năm 931, Dương Đình Nghệ ra quân từ Ái Châu, đánh đuổi thứ sử Lý Tiến của nước Nam Hán. Lý Tiến bỏ chạy, Dương Đình Nghệ giải phóng thành Đại La. Sau đó, Lưu Cung là vua Nam Hán lại sai Trần Bảo mang quân sang tiếp viện. Dương Đình Nghệ chủ động mở cửa thành nghênh đón địch, tiêu diệt viện binh Nam Hán, chém chết Trần Bảo. Ông tự lập làm Tiết độ sứ, dựng nền độc lập tự chủ cho nước Nam.
Năm 937, Dương Đình Nghệ bị nha tướng của mình là Kiều Công Tiễn người châu Phong giết chết. Kiều Công Tiễn là một danh tướng được Dương Đình Nghệ tin cậy đã đắc ý sinh kiêu và âm mưu phản nghịch.
Nghe tin, nha tướng và cũng là con rể của ông là Ngô Quyền kéo quân từ Ái Châu ra Bắc giết chết Kiều Công Tiễn.
Khởi nghĩa của Dương Đình Nghệ tạo cảm hứng và đặt nền móng quan trọng cho Ngô Quyền, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn trong việc xây dựng quốc gia Đại Việt độc lập, tự chủ.
Ngày nay, để tưởng nhớ công lao Anh hùng dân tộc chống quân Nam Hán xâm lược, nhân dân đã lập đền thờ, hương khói quanh năm. Đền thờ Anh hùng dân tộc Dương Đình Nghệ tại phường Thiệu Dương (TP. Thanh Hóa) được Nhà nước công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1996.
Tại đền thờ ông có câu đối: “Dưỡng tam thiên nghĩa sỹ, dĩ phục thù băng băng kinh khí Chưởng bát vạn hùng binh nhi xuất chiến lẫm lẫm uy danh”. Tạm dịch: “Nuôi ba ngàn nghĩa sĩ để phục thù bừng bừng khí dũng, Cầm đầu tám vạn quân xuất trận lẫm lẫm uy danh”.
