Hồ Xuân Hương là một nữ thi sĩ nổi tiếng của Việt Nam, được mệnh danh là "Bà chúa thơ Nôm". Thơ của bà, chủ yếu viết bằng chữ Nôm, thể hiện phong cách độc đáo, phản ánh hiện thực xã hội, đặc biệt là số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, với giọng thơ mạnh mẽ, táo bạo, vừa hài hước, vừa chua chát, vừa thương cảm.
Năm 2021, bà được UNESCO vinh danh là "danh nhân văn hóa thế giới" ----------------------- 1. Sơ lược về Hồ Xuân Hương.
Không có bất cứ tư liệu cổ điển nào chép về lai lịch và hành trạng của Hồ Xuân Hương, bà chỉ thực sự được hậu thế biết đến qua sách Giai nhân di mặc của học giả Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, ấn hành tại Hà Nội năm 1916.
Hồ Xuân Hương là ái nữ của Sinh đồ Hồ Phi Diễn người hương Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, trấn Nghệ An, nhưng sống chủ yếu ở kinh thành Thăng Long. Hồ Xuân Hương được miêu tả là người phụ nữ xinh đẹp, thông minh đi niều nơi, giao thiệp với rộng (quen biết nhiều người nổi tiếng như Nguyễn Du). Con người bà phóng túng, tài hoa, có cá tính mạnh mẽ, sắc sảo.
Cuộc đời Hồ Xuân Hương lận đận, nhiều nỗi éo le ngang trái: hai lần lấy chồng nhưng đều làm lẽ, đến cuối cùng vẫn sống một mình, cô độc. Người đầu tiên là Tổng Cóc, người thứ hai là ông Phủ Vĩnh Tường.
Sáng tác của Hồ Xuân Hương gồm cả chữ Nôm và chữ Hán. Theo giới nghiên cứu hiện có khoảng trên dưới 40 bài thơ tương truyền là của Hồ Xuân Hương, điển hình như Bánh Trôi Nước, Tự Tình, Lấy Chồng Chung, Cái Nợ Chồng Con,....
Nữ sĩ còn có tập thơ Lưu hương kí (phát hiện năm 1964) gồm 24 bài chữ Hán và 26 bài chữ nôm.
Trong lịch sử văn học Việt Nam, Hồ Xuân Hương là hiện tượng rất độc đáo, nhà thơ phụ nữ viết về phụ nữ, trào phúng mà trữ tình, đậm đà chất văn học dân gian từ đề tài, cảm hứng đến ngôn ngữ, hình tượng. Nổi bật trong sáng tác thơ của Hồ Xuân Hương là tiếng nói thương cảm đối với người phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp và khát vọng của họ
Ngày nay, nhà thờ họ Hồ và bia tưởng niệm tại xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (quê hương bà) là nơi tôn vinh và để tưởng niệm bà.
