Hoàng Hoa Thám là một nhà lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Yên Thế chống lại thực dân Pháp từ năm 1884 đến 1913. Ông là một nhà quân sự tài ba, lãnh đạo nghĩa quân Yên Thế chiến đấu kiên cường, gây nhiều tổn thất cho quân Pháp. Cuộc khởi nghĩa kết thúc khi ông hy sinh vào năm 1913, nhưng đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc, người thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám – Hùm Thiêng Yên Thế. --------------------- 1. Sơ lược về Hoàng Hoa Thám.
Hoàng Hoa Thám tên thật là Trương Văn Nghĩa còn gọi là Đề Dương, Đề Thám hay Hùm thiêng Yên Thế, ông sinh năm 1858, quê ở làng Dị Chế, xã Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Cha ông là Trương Văn Thận và mẹ là Lương Thị Minh. Sinh thời, cha mẹ ông đều là những người rất trọng nghĩa khí, cả hai đều gia nhập cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Văn Nhàn, Nông Văn Vân ở Sơn Tây.
Khi thực dân Pháp chiếm Bắc Ninh tháng 3 năm 1884, Hoàng Hoa Thám ra nhập nghĩa binh của Lương Văn Nắm tức Đề Nắm. Tháng 4 năm 1892, Đề Nắm bị Đề Sặt sát hại, Hoàng Hoa Thám trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào Yên Thế. Ông được biết đến với biệt danh "Hùm thiêng Yên Thế" nhờ tài năng quân sự và sự mưu trí.
Trong 10 năm chiến đấu với nghĩa quân Yên Thế từ năm 1884 – 1894, quân Pháp xâm lược phải gánh nhiều thiệt hại nặng nề. Tiêu biểu là các trận đánh ở Thung Lũng, Hố Chuối năm 1890 và Đồng Hom năm 1892.
Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân đã áp dụng chiến thuật du kích linh hoạt, dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở để đánh Pháp. Ông vừa chiến đấu, vừa xây dựng và củng cố căn cứ, tổ chức sản xuất để tự túc lương thực, vũ khí.
Ngày 29 tháng 1 năm 1909, Thống sứ Bắc Kỳ đã huy động 15.000 quân chính quy và khố xanh, 400 lính dõng là lực lượng lớn nhất lúc đó, do đại tá Ba Tay và đại thần Lê Hoan mở cuộc tổng tấn công vào căn cứ Yên Thế. Cuộc chiến đấu không cân sức này đã làm cho nghĩa quân tổn thất nặng nề.
Đến ngày 10 tháng 2 năm 1913, Hoàng Hoa Thám bị giặc sát hại. Cuộc khởi nghĩa tuy bị dập tắt song đã để lại một trang sử hào hùng về truyền thống, chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, đóng góp nhiều kinh nghiệm quý vào kho tàng lịch sử quân sự Việt Nam. Đặc biệt là những nét độc đáo về chiến tranh du kích về xây dựng lực lượng, căn cứ làng xã chiến đấu liên hoàn trên một địa bàn rộng khắp.
Đền thờ Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám nằm ở khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại trung tâm đại bản doanh cuộc Khởi nghĩa Yên Thế, thuộc thị trấn Phồn Xương, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.
Ngoài ra, trên quê hương của người anh hùng áo vải, xã Dị Chế, huyện Tiên Lữ, năm 2004, Hưng Yên đầu tư xây dựng nhà tưởng niệm Hoàng Hoa Thám. Nhà tưởng niệm nằm ngay cạnh tỉnh lộ 200 và ở trung tâm xã. Trông nom cho nhà tưởng niệm là thế hệ các cháu của cụ Hoàng Hoa Thám.
Những người thân của Hoàng Hoa Thám ở đây đều mang họ Đoàn và họ Trương để tránh bị thực dân Pháp truy sát. Dẫu vậy truyền thống yêu nước của cha ông mà điển hình là của Hoàng Hoa Thám vẫn được lớp lớp cháu con trong dòng họ gìn giữ và phát huy.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Hoàng Hoa Thám — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; Hoàng Hoa Thám_1762224300219.jpgHoàng Hoa Thám — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; 1_1762224307627.jpg
