Kiều Công Hãn

Kiều Công Hãn
Sinh : ?, Phong Châu (Phú Thọ)
Mất : 967, vùng An Lá (Nam Định)

Kiều Công Hãn là một trong 12 sứ quân thời loạn thế kỷ X, chiếm giữ vùng Phong Châu và lân cận. Ông là cháu nội của Kiều Công Tiễn.

Từng theo phò Ngô Quyền, nhưng sau khi nhà Ngô suy yếu, ông nổi dậy làm sứ quân hiệu là Kiều Tam Chế và bị Đinh Bộ Lĩnh đánh bại.
-------------------
1. Sơ lược về Kiều Công Hãn.

Kiều Công Hãn xuất thân từ một dòng họ có thế lực lớn ở Phong Châu. Ông là con của Kiều Công Chuẩn, anh trai sứ quân Kiều Thuận và là cháu nội của Kiều Công Tiễn, người Phong Châu, vị Tiết độ sứ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam thời Tự chủ. Kiều Công Hãn còn có tên gọi khác là Kiều Tri Hựu.

Năm 937, Kiều Công Tiễn giết chết Dương Đình Nghệ, nắm lấy quyền bính, tự xưng là Tiết độ sứ. Nhưng Kiều Công Hãn không theo ông nội mà mang quân mình vào châu Ái theo Ngô Quyền.

Một thời gian sau, vì thấy Công Tiễn lại quy phục Nam Hán, làm nguy hại đến quyền tự chủ quốc gia, nên Ngô Quyền phát binh từ Ái châu ra đánh thắng được và giết tên phản quốc Kiều Công Tiễn và rồi đánh thắng luôn quân xâm lược Nam Hán đang mượn cớ là sang giúp Công Tiễn.

Trong cuộc chống Nam Hán xâm lược này, Kiều Công Hãn là người hiến kế cho Ngô Quyền cắm cọc xuống sông Bạch Đằng trong trận thủy chiến năm 938. Ông phục vụ nhà Ngô và được phong làm thứ sử Phong châu.

Năm 944, sau khi Ngô Quyền qua đời, Dương Tam Kha cướp ngôi khiến triều đình suy yếu, các thế lực địa phương bắt đầu nổi dậy.

Năm 965, sau khi Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn tử trận, chính quyền trung ương nhà Ngô hoàn toàn tan rã, 12 sứ quân hình thành rõ rệt.

Làm thứ sử Phong Châu, Kiều Công Hãn cho xây thành Tam Giang rồi thành Phù Lập (ở gần ngã ba Bạch Hạc). Khi nhà Ngô mất lực lượng của ông trở thành một sứ quân trong thời loạn 12 sứ quân. Từ vị thế thủ lĩnh Phong Châu, Kiều Công Hãn chiếm 2 châu lân cận là Hào Châu và Thái Châu để mở rộng địa bàn.

Kiều Công Hãn xưng là Kiều Tam Chế. Ngay từ những ngày đâu gây dựng, Kiều Công Hãn liên tục mở rộng địa bàn chiếm đóng sang khu vực tả ngạn sông Lô bằng những cuộc chiến với sứ quân Nguyễn Khoan tại khu vực thuộc các huyện Sông Lô, Lập Thạch (Vĩnh Phúc) ngày nay.

Năm 967 căn cứ Phong Châu liên tục bị quân Hoa Lư của Đinh Bộ Lĩnh tấn công. Cuối cùng, lực lượng của sứ quân Kiều Công Hãn bị Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp. Ông tháo chạy về phía Nam để cầu cứu Ngô Xương Xí thì bị một hào trưởng là Nguyễn Tấn chặn đón ở vùng An Lá chém chết.

Ngày nay, đền thờ chính Kiều Công Hãn nằm tại Đền Gin (còn gọi là đền Din), tọa lạc ở xã Nam Dương, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định.