Lê Khôi là công thần khai quốc nhà Lê Sơ, có công lớn trong việc đánh đuổi giặc Minh và bảo vệ đất nước. Ông còn có công lao trong việc giúp dân khai hoang, mở mang nông nghiệp, xây dựng làng mạc, và được nhân dân yêu mến, kính trọng. ------------------------- 1. Sơ lược về Lê Khôi.
Ông là con trai của Lê Trừ (anh thứ hai của Lê Lợi, tức là cháu gọi Lê Lợi bằng chú ruột) tham gia khởi nghĩa Lam Sơn từ những ngày đầu năm 1418, lập nhiều công lao góp phần đánh tan quân Minh, bảo vệ độc lập của đất nước.
Lê Thái Tổ lên ngôi phong cho là Kì Lân Hổ Vệ tướng quân, tước Đình Thượng hầu. Lê Khôi được điều làm trấn thủ Hóa châu, nhiều lần tham gia đánh Chiêm thành, lập nhiều chiến tích.
Năm 1430, Nông Đắc Thái, Bế Khắc Thiệu làm phản ở Thái Nguyên, triều đình triệu Lê Khôi trở về đánh dẹp, tháng 2 năm 1431, bắt được Nông Đắc Thái, Bế Khắc Thiệu.
Năm 1439, Lê Khôi đi cùng vua Lê Thái Tông đánh Ai Lao, bắt tướng Ai Lao là Đạo Mông
Năm 1443, Lê Khôi được cử làm Tổng trấn Hoan Châu (Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay). Tại đây, ông đã có công lớn trong việc giúp dân khai hoang, mở mang ruộng đất, phát triển nông nghiệp, xây dựng làng mạc, ổn định đời sống nhân dân.
Năm 1444, vua Chiêm là Bí Cai tiến đánh cướp thành Châu Hóa, năm 1445 lại tiến đánh đánh thành An Dương thuộc Châu Hóa, vua Lê Nhân Tông sai Tư đồ Lê Thận, đô đốc Lê Xí ứng cứu, Lê Khôi thống suất quân ở trấn tăng viện. Trận này Đại Việt chiến thắng, vua phong ông làm Nhập nội tham dự triều chính.
Năm 1446, Đô đốc Lê Khả đem đại binh đánh Chiêm, Lê Khôi làm tiền quân, phá tan đồn ải quân Chiêm, vượt Thi Giang, đến cửa biển Thi Nại, rồi vượt biển đến đất Chiêm. Tướng Chiêm biết tiếng ông, liền hỏi: "Có phải là ông Tư mã đấy chăng". Lê Khôi liền bỏ mũ trụ ra cho quân Chiêm thấy, quân Chiêm sụp ngựa xuống lạy, biếu sản vật, đầu hàng. Lê Khôi đến đâu, quân Chiêm tan vỡ đến đấy, đánh đến thành Đồ Bàn, bắt được vua Chiêm là Bí Cai.
Lúc đem quân trở về, ông mắc bệnh, mất ở chân núi Long Ngâm, cửa biển Nam giới, thuộc địa phận Hà Tĩnh ngày nay. Triều đình bãi triều ba ngày, truy phong tước Nhập nội Đô đốc, thụy là Trung Hiển. Sau truy tặng Nhập nội kiểm hiệu Tư không, Bình chương sự, đổi tên thụy là Vũ Mục Công
. Đền thờ danh tướng Lê Khôi chủ yếu tọa lạc tại núi Long Ngâm, thôn Chiêu Trưng, xã Thạch Bàn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
