Lê Thái Tông là vị Hoàng đế thứ hai của nhà Hậu Lê, ông được đánh giá là vị vua anh minh, tài giỏi, đã kế thừa một nhà nước đang hưng thịnh, thực hiện nhiều chính sách phát triển đất nước. Tuy nhiên, triều đại của ông kết thúc đột ngột ở tuổi 19 sau cái chết bí ẩn tại Lệ Chi Viên, kéo theo một vụ án thảm khốc liên quan đến Nguyễn Trãi. ------------------------ 1. Sơ lược về Lê Thái Tông.
Lê Thái Tông sinh ngày 22 tháng 12 năm 1423, là con thứ hai của vua Lê Thái Tổ và bà Phạm Thị Ngọc Trần. Năm 1428, vua Lê Thái Tổ phong con thứ Lê Nguyên Long làm Lương quận công.
Năm 1432, Lê Thái Tổ nhiều bệnh, chính sự nhà nước đều giao cho thân vương Lê Tư Tề nhưng thân vương mắc chứng điên cuồng, giết bừa các tì thiếp, dần dần không hợp ý Lê Thái Tổ.
Mùa thu năm 1433, Lê Thái Tổ giáng con trưởng Lê Tư Tề làm Quận vương, lấy con thứ kế thừa ngôi vua.
Tháng 10 năm 1433, vua Lê Thái Tổ qua đời. Thái tử Lê Nguyên Long lên ngôi Hoàng đế, ban chiếu đại xá thiên hạ và quyết định đổi niên hiệu thành Thiệu Bình từ năm sau.
Ông là vị vua thông minh, lại được sự giúp đỡ của các đại thần võ tướng như Lê Sát, Lê Ngân, Trịnh Khả, Đinh Liệt... cùng các văn thần, ngôn quan chịu khó can gián như Phan Thiên Tước, Bùi Cầm Hổ, Nguyễn Thiên Tích,... Nhà vua và các đại thần ổn định xã hội, nghiêm trị tham ô, hoàn thiện hệ thống nghi thức, lễ nhạc của triều đình, tăng cường chỉnh đốn quân đội, chấn hưng giáo dục và đặt lệ 3 năm mở 1 khoa thi lớn trên toàn quốc để tìm ra Nho sĩ có tài, có thể giúp vua cai quản dân sự.
Năm 1442, Thái Tông đi tuần ở miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh. Nguyễn Trãi mời vua ngự chùa Côn Sơn, nơi ở của Nguyễn Trãi. Ngày 7 tháng 9, vua về đến Lệ Chi Viên (vườn vải huyện Gia Định) nay thuộc Gia Lương, Bắc Ninh. Cùng đi với vua có Nguyễn Thị Lộ, một người thiếp của Nguyễn Trãi, được vua yêu quý và luôn phải theo hầu bên cạnh vua.
Đêm đó Thái Tông bị bạo bệnh chết đột ngột khi mới 19 tuổi. Bọn gian thần trong triều vu cho Nguyễn Thị Lộ tội ám hại vua, rồi khép Nguyễn Trãi vào án "tru di tam tộc".
Ngày 19 tháng 9 năm 1442, Nguyễn Trãi và ba họ bị hành hình (hơn 400 người). Chỉ có một người thoát chết là bà Phạm Thị Mẫn, một người thiếp khác của Nguyễn Trãi đang mang thai, được học trò của ông đưa trốn sang Lào. Bà Mẫn đẻ ra Nguyễn Anh Vũ. Sau này, vua Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi. Nguyễn Anh Vũ được vua trọng dụng.
Ngày 15 tháng 9 năm 1442, các đại thần là Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ, Đinh Liệt, Lê Bôi nhận di mệnh tôn Hoàng thái tử Bang Cơ (2 tuổi) lên ngôi Hoàng đế, sử gọi là Lê Nhân Tông.
Đền thờ chính Vua Lê Thái Tông ở phường Chiềng Lề, thành phố Sơn La. Ngôi đền này là một điểm đến du lịch tâm linh thu hút du khách đến dâng hương tưởng nhớ công lao của vị vua trẻ.
