Ông là người khởi binh chống lại nhà Lương, thành lập nhà nước độc lập đầu tiên của Việt Nam dưới thời phong kiến tự chủ gọi là “Vạn Xuân”. Ông lên ngôi, xưng là Lý Nam Đế có nghĩa là vua nước Nam. Lý Nam Đế vinh dự là 1 trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu nhất trong lịch sử Việt Nam. ------------------- 1. Sơ lược về Lý Nam Đế.
Lý Nam Đế có tên thật là Lý Bôn hay còn gọi là Lý Bí, sinh ngày 12 tháng 9 năm Quý Mùi ( tức ngày 17 tháng 10 năm 503), quê gốc ở thôn Cổ Pháp, xã Tiên Phong, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.
Từ khi còn nhỏ, Lý Nam Đế là một cậu bé rất thông minh với khả năng tiếp thu tốt mọi thứ xung quanh. Chừng lên 5 tuổi, cha của ông không may qua đời và sau đó khoảng 2 năm, mẹ ông cũng mất. Vì vậy, Lý Nam Đế đến ở với người chú ruột của mình.
Vào một ngày, vị Pháp tổ thiền sư bắt gặp Lý Bí với vẻ ngoài khôi ngô, tuấn tú bèn xin đưa về chùa để nuôi dạy nên người. Trải qua 10 năm miệt mài rèn sách, Lý Bí trở thành một chàng trai trưởng thành với kiến thức sâu rộng.
Nhờ có văn võ song toàn, Lý Bí sớm được tôn lên làm thủ lĩnh một vùng. Có thời ông từng làm quan cho nhà Lương, nhưng rất bất bình với bọn quan lại đô hộ tàn ác bóc lột và đàn áp dân chúng, ông đã bỏ quan về quê chiêu binh, liên kết với nhiều hào kiệt, Tù trưởng giỏi khác khởi nghĩa chống lại quan, quân đô hộ nhà Lương tại Giao Châu.
Cuối năm 541, Lý Bí chính thức khởi binh chống nhà Lương. Được nhiều người hưởng ứng, lực lượng của Lý Bí lớn mạnh. Tù trưởng ở Chu Diên (Hải Dương) là Triệu Túc cùng con là Triệu Quang Phục đã đem quân nhập với đạo quân của ông.
Tướng nhà Lương khí đó, nhận thấy tình hình khó có thể chống lại được đội quân của Lý Nam Đế nên cử người đến đút lót nhằm thoát thân về Quảng Châu, sau đó quân của Lý Bí tấn công chiếm thành Long Biên.
Tháng 4 năm 542, Lương Vũ Đế sai Thứ sử Việt châu là Trần Hầu, Thứ sử La châu là Ninh Cự, Thứ sử An châu là Úy Trí, Thứ sử Ái châu là Nguyễn Hán cũng hợp binh đánh Lý Bí. Lý Bí đã chủ động ra quân đánh trước, phá tan lực lượng quân Lương ở phía nam, làm chủ toàn bộ Giao châu.
Cuối năm 542, Lương Vũ Đế sai Thứ sử Giao châu là Tôn Quýnh, thứ sử Tân châu là Lư Tử Hùng sang đàn áp. Được tin quân Lương lại tiến sang, Lý Bí chủ động mang quân ra bán đảo Hợp Phố đón đánh. Tôn Quýnh và Lư Tử Hùng bị quân Lý Bí đánh bại, 10 phần chết đến 6, 7 phần. Chiến thắng này giúp Lý Bí kiểm soát toàn bộ Giao châu, tức là miền Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam, cộng thêm quận Hợp Phố thuộc Quảng Đông, Trung Quốc hiện nay.
Tháng 5 năm 543, vua Lâm Ấp (nước Chăm Pa) mang quân xâm chiếm quận Nhật Nam và đánh lên quận Cửu Đức. Lý Nam Đế sai Phạm Tu cầm quân vào Nam đánh giặc. Phạm Tu đánh tan quân Lâm Ấp ở Cửu Đức khiến vua Lâm Ấp phải bỏ chạy.
Tháng giêng năm 544, Lý Bí tự xưng là Lý Nam Đế, lên ngôi, đặt niên hiệu là Thiên Đức, lập trăm quan, đặt tên nước là Vạn Xuân. Đóng đô ở Ô Diên (nay là xã Hạ Mỗ, Đan Phượng, Hà Nội). Dựng điện Vạn Thọ làm nơi triều hội. Thành lập triều đình với hai ban văn, võ. Lấy Triệu Túc làm thái phó, Tinh Thiều đứng đầu ban văn, Phạm Tu đứng đầu ban võ.
Tháng 6 năm 545, nhà Lương sai Dương Phiêu làm Thứ sử Giao Châu, Trần Bá Tiên làm Tư mã, Thứ sử Định Châu là Tiêu Bột hội với Phiêu ở Giang Tây cùng đem quân xâm lấn nước Vạn Xuân. Khi quân của Trần Bá Tiên đến Giao Châu; Lý Nam Đế đem 3 vạn quân ra đánh, bị thua ở Chu Diên và ở cửa sông Tô Lịch, tướng Tinh Thiều tử trận. Ông chạy về thành Gia Ninh (xã Gia Ninh nay thuộc xã Thanh Đình, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ).
Tháng giêng năm 546, Trần Bá Tiên chiếm thành Gia Ninh, tướng Phạm Tu tử trận. Lý Nam Đế chạy vào đất người Lạo ở Tân Xương. Sau một thời gian tập hợp và củng cố lực lượng, ông đem 2 vạn quân từ đất Lạo sang đóng ở hồ Điển Triệt (xã Tứ Yên, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc). Quân Lương dừng lại ở cửa hồ không dám tiến đánh ngay. Đến đêm, mưa lũ, nước sông lên mạnh, tràn ngập vào hồ. Trần Bá Tiên nhân đó đem quân theo dòng nước tiến vào. Quân Vạn Xuân không phòng bị, vì thế tan vỡ.
Lý Nam Đế phải lui về động Khuất Lão xã Văn Lương, huyện Tam Nông (ngày nay), giao binh quyền cho Triệu Quang Phục là con Thái phó Triệu Túc tiếp tục chống lại Trần Bá Tiên.
Năm 548, ngày 13 tháng 4 Lý Nam Đế ở động Khuất Lão lâu ngày bị nhiễm lam chướng, ốm qua đời. Ông ở ngôi được 5 năm (543–548), thọ 46 tuổi. Thi hài của ông được an táng ngay trong động Khuất Lão. Trải qua hàng ngàn năm Lăng mộ của Vua Lý Nam Đế được nhân dân trong vùng chăm sóc thờ tự.
Ngày nay, tên của Lý Nam Đế được vinh danh tại nhiều nơi trên đất nước Việt Nam qua các đền thờ, đường phố, trường học và công trình công cộng. Khu di tích đền thờ vua Lý Nam Đế nằm tại xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Lý Nam Đế — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; Lý Bí_1761883128726.jpgLý Nam Đế — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; 1_1761883133800.jpgLý Nam Đế — ảnh 3Ảnh: Kho ảnh legacy; 2_1761883135814.jpgLý Nam Đế — ảnh 4Ảnh: Kho ảnh legacy; 3_1761883137847.jpgLý Nam Đế — ảnh 5Ảnh: Kho ảnh legacy; 4_1761883139351.jpgLý Nam Đế — ảnh 6Ảnh: Kho ảnh legacy; 5_1761883141405.jpg
