Tên thật Lý Công Uẩn Sinh : 974, Từ Sơn (Bắc Ninh) Mất : 1028, Thăng Long (Hà Nội )
Lý Thái Tổ chính là vị vua sáng lập nên nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Sau khi triều đình trung ương được củng cố, ông dời đô từ Hoa Lư về Đại La vào năm 1010, đổi tên thành Thăng Long, mở đầu cho sự phát triển lâu dài của nhà Lý tồn tại 216 năm. ----------------- 1. Sơ lược về Lý Công Uẩn.
Lý Thái Tổ tên thật là Lý Công Uẩn, sinh năm Giáp Tuất (974), người châu Cổ Pháp (thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh), mẹ là Phạm Thị Ngà, nhưng không rõ danh tính của cha, chỉ biết ông được truy tôn tước Hiển Khánh vương sau khi Lý Công Uẩn lên ngôi.
Lên 3 tuổi, Lý Công Uẩn được sư Lý Khánh Văn ở chùa Cổ Pháp nhận nuôi, từ nhỏ đã thông minh, tuấn tú khác thường. Năm 6, 7 tuổi, Công Uẩn được gửi sang nhà sư ở chùa Lục Tổ là Vạn Hạnh, thấy Công Uẩn, sư Lý Vạn Hạnh liền khen:
"Đứa bé này không phải người thường, lớn lên ắt có thể giải nguy gỡ rối, làm bậc minh chủ trong thiên hạ".
Công Uẩn hàng năm theo Thiền sư Vạn Hạnh vào hầu Lê Đại Hành ở thành Hoa Lư. Công Uẩn được vua cho ở lại kinh học tập quân sự, lại gả con gái lớn là công chúa Lê Thị Phất Ngân và đặc phong Công Uẩn làm Điện tiền cận vệ ở thành Hoa Lư.
Năm 1005, Lê Đại Hành băng hà, các hoàng tử tranh đoạt ngôi vị. Năm 1006, Lê Long Việt giành được ngôi vua, tức Lê Trung Tông, nhưng chỉ 3 ngày thì bị Lê Long Đĩnh giết để giành ngôi. Các quan sợ hãi bỏ chạy, chỉ có Công Uẩn ôm xác vua mà khóc. Lê Long Đĩnh không trị tội mà còn khen ông là người trung nghĩa, tiếp tục trọng dụng, cho làm Tứ sương quân Phó Chỉ huy sứ, rồi sau thăng đến chức Tả thân vệ Điện tiền Chỉ huy sứ.
Vào năm 1009, khi Lê Long Đĩnh, vị vua cuối cùng của nhà Tiền Lê qua đời, Lý Công Uẩn đã được thiền sư Vạn Hạnh và lực lượng của Đào Cam Mộc tôn làm hoàng đế. Còn được gọi là vua Lý Thái Tổ. Như vậy, Lý Thái Tổ chính là vị vua đầu tiên của triều đại nhà Lý.
Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế ngày 21 tháng 11 năm 1009, đặt niên hiệu Thuận Thiên, nghĩa là "theo ý trời". Ông truy phong cha là Hiển Khánh vương, mẹ là Minh Đức Thái hậu, chú là Vũ Đạo vương, anh ruột là Vũ Uy vương, em ruột là Dực Thánh vương. Ông lập 9 hoàng hậu, con trưởng Lý Phật Mã được lập làm Thái tử. Các con trai khác cũng được phong vương. Đào Cam Mộc được phong Nghĩa Tín hầu và cưới công chúa Lý Thiềm Hoa, còn những người khác vẫn giữ chức cũ. Một người con gái khác là Lý Bảo Hòa được gả cho động chủ Giáp Thừa Quý.
Tháng 7 năm 1010, nhà vua công bố thiên đô chiếu (Chiếu Dời Đô) để dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La. Khi thuyền mới đến đậu ở dưới thành, thấy có con rồng vàng hiện ra, nhân thế đặt tên là Thăng Long, liền lập nhiều cung điện, cộng 13 sở, xây thành lũy, sửa sang phủ khố, thăng châu Cổ Pháp, Bắc Ninh làm phủ Thiên Đức. Thành Hoa Lư gọi là phủ Tràng An, trong phủ Thiên Đức lập 8 ngôi chùa, đều có lập bia ghi chép công đức.
Thời Lý Thái Tổ, Đại Tống và Đại Cồ Việt giữ quan hệ hòa bình. Thái Tổ khi lên ngôi sai Lương Nhậm Văn và Lê Tái Nghiêm sang nước Tống để kết hảo. Các nước láng giềng như Chiêm Thành và Chân Lạp cũng thường sang triều cống, việc bang giao thời bấy giờ khá yên trị.
Năm 1011, Lý Thái Tổ mang quân đi phạt quân Cử Long ở Ái Châu, bắt người cầm đầu giải về. Mùa đông, tháng 10, năm 1013 châu Vị Long phản lại nước Đại Cồ Việt, hùa theo người Đại Lý (đời vua Đoàn Tố Liêm). Vua Lý Thái Tổ mang quân đánh, thủ lĩnh là Hà Án Tuấn sợ, đem đồ đảng trốn vào rừng núi.
Năm 1014, vua Đại Lý là Đoàn Tố Liêm sai hai tướng Dương Trường Huệ, Đoàn Kính Chí đem 20 vạn quân đánh nước Đại Cồ Việt. Quân Đại Lý tiến lên đóng ở bến Kim Hoa. Vua Lý Thái Tổ sai Dực Thánh vương đánh bến Kim Hoa. Quân Đại Cồ Việt đánh tan quân Đại Lý, "chém vạn đầu giặc, bắt được quân sĩ và ngựa nhiều vô số" (nguyên văn trong Đại Việt sử lược). Sau chiến thắng, vua Lý Thái Tổ hạ lệnh cho viên ngoại lang Phùng Chân, Lý Hạc mang 100 ngựa chiến của Đại Lý biếu tặng vua Tống Chân Tông. Triều đình Tống đối đãi các sứ thần Đại Cồ Việt rất hậu.
Năm 1020, tướng Chiêm Thành là Bố Linh mang quân tấn công Đại Việt, vua Lý Thái Tổ sai thái tử Lý Phật Mã và tướng Đào Thạc Phụ đem quân chống lại. Quân Chiêm Thành bị đánh bại và chết đến quá nửa, tướng Bố Linh bị giết.
Tháng 12 năm 1021, thổ dân Đại Nguyên Lịch - một sắc dân Mán cư trú giữa trại Như Hồng và trấn Triều Dương (Đại Tống) sang đánh phá biên ải Đại Cồ Việt. Lý Thái Tổ ra lệnh cho Dực Thánh vương đánh dẹp Đại Nguyên Lịch, quân đánh đến châu Như Hồng trong đất Tống (đời vua Tống Chân Tông), đốt kho tàng, bắt nhiều dân và gia súc rồi kéo về.
Năm 1024, Lý Thái Tổ sai Thái tử Lý Phật Mã đem quân đánh châu Phong Luân, còn Khai Quốc vương thì đánh châu Đô Kim. Cùng năm đó, nhà vua tu sửa thành Thăng Long.
Năm 1028, Thái tử lại được lệnh đánh châu Thất Nguyên, Đông Chinh vương cũng đi đánh châu Văn.
Từ khi lên ngôi Lý Công Uẩn đã thực thi nhiều chính sách trị nước mang tinh thần vị tha bác ái và chủ nghĩa nhân đạo cao cả. Đất nước ta dưới thời vua Lý Thái Tổ trị vì rất ổn định. Thiên hạ được yên ổn, nhân dân chăm thú làm ăn, ngày càng no ấm. Ông đã thúc đẩy Phật giáo trở thành quốc giáo, một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội và chính trị thời Lý, góp phần quan trọng vào sự hưng thịnh của vương triều và sự phát triển của dân tộc.
Ngày 31 tháng 3 năm 1028, Thái Tổ băng hà ở điện Long An, ở ngôi 19 năm, hưởng dương 54 tuổi.
Lăng vua Lý Thái Tổ cùng lăng các đức vua triều Lý và Đền Đô được công nhận di tích Quốc gia Đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ, nằm ở phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Lý Thái Tổ — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; 2_1761965280437.jpgLý Thái Tổ — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; 4_1761965285258.jpgLý Thái Tổ — ảnh 3Ảnh: Kho ảnh legacy; 5_1761965288107.jpgLý Thái Tổ — ảnh 4Ảnh: Kho ảnh legacy; 3_1761965313259.jpgLý Thái Tổ — ảnh 5Ảnh: Kho ảnh legacy; 6_1761965316982.jpgLý Thái Tổ — ảnh 6Ảnh: Kho ảnh legacy; 7_1761965318928.jpgLý Thái Tổ — ảnh 7Ảnh: Kho ảnh legacy; 8_1761965319279.jpgLý Thái Tổ — ảnh 8Ảnh: Kho ảnh legacy; 9_1761965321672.jpgLý Thái Tổ — ảnh 9Ảnh: Kho ảnh legacy; 10_1761965323942.jpgLý Thái Tổ — ảnh 10Ảnh: Kho ảnh legacy; 11_1761965326533.jpg
