Nguyễn Kim là một nhà chính trị và quân sự giai đoạn Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông được xem là người lãnh đạo của chính quyền và quân đội Lê trung hưng, sau khi nhà Mạc chiếm ngôi. Ông là người đã đặt nền móng cho thế lực họ Trịnh và họ Nguyễn sau này. ----------------------- 1. Sơ lược về Nguyễn Kim.
Nguyễn Kim sinh ra và lớn lên ở làng Bái Trang, Tống Sơn, Thanh Hóa. Cha của Nguyễn Kim là Trừng Quốc công Nguyễn Văn Lưu. Nguyễn Kim là con trưởng, làm quan dưới triều Lê, chức Hữu vệ điện tiền tướng quân, tước An Thanh hầu.
Nhà Lê từ thời Lê Tương Dực bắt đầu suy yếu, nội bộ triều đình chia bè kết phái đấu đá lẫn nhau, một số tướng lĩnh tách mình khỏi sự ràng buộc. Bên ngoài, các cuộc khởi nghĩa của nhân dân cũng nổ ra liên tiếp khiến triều đình lung lay. Lúc bấy giờ, Mạc Đăng Dung là một võ tướng nhà Lê đã đứng ra trấn áp các cuộc nổi dậy nhân cơ hội đó nắm luôn quyền hành triều Lê.
Năm 1527 sau khi vị vua cuối cùng là Lê Cung Hoàng bị phế truất, Mạc Đăng Dung chính thức giành ngôi nhà Lê, lập ra nhà Mạc.
Năm 1529, Nguyễn Kim đem con em chạy sang nước Ai Lao. Chúa nước Sạ Đầu cho rằng Đại Việt và nước họ có quan hệ môi răng, mới đem nhân dân và đất đai Sầm Châu cấp cho Nguyễn Kim. Từ đó Nguyễn Kim nuôi dưỡng sĩ tốt, chiêu nạp kẻ chạy trốn, làm phản, ngấm tìm con cháu họ Lê lập nên để mưu khôi phục.
Năm 1533, cựu thần nhà Lê gồm An Thanh hầu Nguyễn Kim, Hòa Trung hầu Lại Thế Vinh, Lỵ quốc công Trịnh Duy Thuận, Phúc Hưng hầu Trịnh Duy Duyệt và Tả Đô đốc Trịnh Duy Liệu dựng người con của vua Lê Chiêu Tông tên Duy Ninh làm vua Lê Trang Tông, lên ngôi vua tại Ai Lao (Lào), đặt niên hiệu là Nguyên Hòa.
Vua Lê Trang Tông tấn phong cho tứ vị công thần khai quốc. Nguyễn Kim là Thượng phụ Thái sư Hưng Quốc công; Trịnh Kiểm là Dực Quận công, Trịnh Công Năng là Tuyên Quận công; Lại Thế Vinh là Hòa Quận công lại ban cho mỗi vị một quả ấn và một thanh gươm để làm tướng soái tự mang quan bản bộ đi tiêu diệt quân Mạc và phủ dụ dân chúng ở các địa phương hướng về nhà Lê trung hưng.
Mùa xuân năm Kỷ Hợi 1539, vua Lê Trang Tông phong Đại tướng quân Dực Nghĩa hầu Trịnh Kiểm, tước Dực Quận công. Trịnh Kiểm vốn theo Thái sư Nguyễn Kim đi đánh dẹp, lập nhiều chiến công. Nguyễn Kim thấy có tài, bèn gả con gái cho. Lại phong tước cho các tướng khác, sai họ đem quân chia đường tiến binh, thanh thế lẫy lừng. Đánh vào vùng Lôi Dương, đánh bại quân nhà Mạc.
Năm 1542, vua Lê Trang Tông lấy Thuỵ quận công Hà Thọ Tường làm Ngự doanh đề thống ngự giá để mưu việc tiến đánh, sai Thái sư Hưng quốc công Nguyễn Kim thống đốc tướng sĩ các dinh đi trước, tiến đánh các nơi ở Thanh Hoa, Nghệ An. Tướng lĩnh cũ và hào kiệt hai trấn này phần nhiều theo về, thế quân càng thêm mạnh.
Năm 1543, Mạc Đăng Dung, Mạc Đăng Doanh đều đã chết, Mạc Phúc Hải lên ngôi vua. Vua Lê Trang Tông thân chinh đánh Mạc Phúc Hải, lấy được Tây Đô, phá quân của Hoằng vương Mạc Chính Trung, Tổng trấn Thanh Hoa là Đại tướng quân Trung Hậu hầu dẫn quân đầu hàng. Bấy giờ, Thái sư Hưng Quốc công Nguyễn Kim còn ở Ai Lao chưa theo đi. Vua Lê Trang Tông sai Tuyên quận công Trịnh Công Năng mang chiếu thư về gọi. Nguyễn Kim bèn chỉnh đốn bộ ngũ lên đường ngay, bái yết vua ở hành tại sông Nghĩa Lộ. Lê Trang Tông gia thăng Kim làm thái tể, sai làm đô tướng, tiết chế tướng sĩ các dinh, chia đường cùng tiến, bình định vùng tây nam.
Năm 1545, Nguyễn Kim đang ở dinh tại Yên Mô (Ninh Bình) để chuẩn bị cho cuộc tấn công ra Bắc, nhưng bị đầu độc bởi Dương Chấp Nhất, một võ tướng nhà Mạc trá hàng. Dương Chấp Nhất đã bỏ thuốc độc vào dưa hấu và dâng lên cho Nguyễn Kim, khiến ông bị trúng độc và qua đời.
Vua Lê Trang Tông vô cùng thương tiếc, truy tặng là Chiêu Huân Tĩnh công, đặt tên thụy là Trung Hiến, sai quan đem về quê ở Tống Sơn mai táng.
Đền thờ chính Nguyễn Kim có hai địa điểm chính: Lăng Trường Nguyên tại núi Triệu Tường và Miếu Triệu Tường tại xã Hà Long, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Cả hai nơi này đều gắn liền với sự phát tích của vương triều Nguyễn và có vai trò quan trọng trong việc thờ tự Nguyễn Kim và các bậc tiền nhân.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Nguyễn Kim — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; Nguyễn Kim_1762079267251.jpgNguyễn Kim — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; mieu_ton_tao_ok-Picsart-AiImageEnhancer_1762079271066.jpg
