Nguyễn Lữ là em trai của Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ, là một trong ba anh em nhà Tây Sơn, những người đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa lật đổ các chúa Nguyễn và chúa Trịnh, thống nhất đất nước.
Ông là một tướng hậu cần xuất sắc, lo liệu việc cung cấp lương thực, vũ khí cho nghĩa quân Tây Sơn, đóng góp lớn vào các chiến thắng ban đầu. ----------------------------- 1. Sơ lược về Nguyễn Lữ.
Nguyễn Lữ sinh năm 1754, tại làng Kiên Mỹ, huyện Tuy Viễn (nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định). Là em thứ ba sau Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ. Lớn lên theo hai anh xuống Bàng Châu thụ giáo Đinh Công hai năm rồi lên An Thái, theo học văn lẫn võ cùng thầy Trương Văn Hiến.
Trong những năm khởi nghĩa tiến công các thế lực Trịnh, Nguyễn, dựng nghiệp nhà Tây Sơn, Nguyễn Lữ cũng đã nhiều phen xông pha trận mạc, lập nhiều chiến công hiển hách. Trên trận tiền, Nguyễn Lữ là một chiến tướng không thua kém những tướng lĩnh xuất sắc của quân Tây Sơn. Nhưng trên mặt trận hậu cần, ông là một viên tướng xuất chúng, không ai sánh kịp. Có thể thâu tóm vào hai mặt lớn sau:
- Một là vận động, thu phục đồng bào dân tộc ít người hưởng ứng, ủng hộ, tham gia vào sự nghiệp nhà Tây Sơn. Ông rất am hiểu phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tiếng nói của các dân tộc Ba-na, Xơ-đăng, Gia-rai, Chăm... Thời kỳ trước khi khởi nghiệp, Nguyễn Lữ đã cùng Nguyễn Nhạc đi khắp các buôn làng vùng An Khê, Gia Lai, Kon Tum, Dak Lăk, tây Bình Định v.v... để vận động nhân dân khởi nghĩa. Ông là quân sư số một của Nguyễn Nhạc trong công việc khó khăn, phức tạp và tế nhị này.
- Hai là xây dựng hậu cứ, sản xuất lượng thảo, vũ khí, quân trang quân dụng. Ngay từ những năm chưa đến tuổi 20, Nguyễn Lữ đã được giao phó một nhiệm vụ trọng đại là cùng với Nguyễn Thung (một đại phú hộ đất Tây Sơn), cô Hầu (vợ thứ của Nguyễn Nhạc) người Ba-na, xây dựng căn cứ, tổ chức sản xuất lương thực, thực phẩm, lập xưởng rèn đúc vũ khí; sắm sửa quân trang quân dụng.
Năm 1786, sau khi dẹp yên chúa Trịnh ở phía Bắc, đánh đuổi chúa Nguyễn khỏi miền đất phía Nam, Nguyễn Nhạc xưng Trung ương Hoàng đế, phong Nguyễn Huệ là Bắc Bình vương, trấn thủ đất Bắc, Nguyễn Lữ làm Đông Định vương, quản đất Gia Định, từ Bình Thuận đến Hà Tiên.
Tháng 7 năm 1787, Nguyễn Ánh tiến đánh thành Gia Định, Nguyễn Lữ và các tuỳ tướng không chống đỡ nổi phải bỏ thành chạy về Quy Nhơn chịu tội với vua anh. Không lâu sau khi trở về Quy Nhơn, cuối năm 1787, Đông Định vương Nguyễn Văn Lữ qua đời.
Ngày nay, Khu di tích Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt tại thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, thờ cả ba anh em Tây Sơn, bao gồm Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ, những người sáng lập ra phong trào khởi nghĩa Tây Sơn.
