Ông là một trong ba anh em nhà Tây Sơn, cùng với Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, đánh bại chế độ phong kiến Trịnh, Nguyễn và nhà Hậu Lê, thống nhất đất nước sau hơn 2 thế kỷ chia cắt, ông lên ngôi năm 1778 và xưng là Thái Đức. ---------------------------- 1. Sơ lược về Thái Đức.
Ba anh em Tây Sơn, là tên gọi khác của Nguyễn Nhạc (anh cả), Nguyễn Huệ (em thứ) và Nguyễn Lữ ( em út). Các nguồn tài liệu về thân thế Nguyễn Nhạc và anh em Tây Sơn chưa hoàn toàn thống nhất.
Nguyễn Phi Phúc có tám người con, trong đó có ba người con trai: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ. Lớn lên, ba anh em được đưa đến thụ giáo cả văn lẫn võ với thầy Trương Văn Hiến. Chính người thầy này đã phát hiện được khả năng khác thường của Nguyễn Huệ và khuyên ba anh em khởi nghĩa để xây dựng đại nghiệp. Tương truyền câu sấm: "Tây khởi nghĩa, Bắc thu công" là của ông.
Chính sự nhà chúa Nguyễn cuối thời Nguyễn Phúc Khoát ngày càng suy đồi, gây khổ sở cho dân chúng. Hệ thống thuế khóa phức tạp, cồng kềnh, nặng nề, quan cấp dưới lạm thu để tham nhũng. Thuế thổ sản có tới hàng ngàn thứ, tính cả những sản vật nhỏ nhặt.
Năm 1741, Phúc Khoát ra lệnh truy thu thuế của cả những người bỏ trốn. Tới năm 1765 lại có lệnh truy thu thuế còn thiếu của 10 năm trước. Bản thân chúa Nguyễn sa vào tửu sắc hưởng lạc, các quan lại bên dưới cũng đua nhau tham ô (tiêu biểu như Trương Phúc Loan), khiến lòng dân ngày càng oán ghét.
Năm 1771, cuộc khởi nghĩa bùng nổ tại vùng Tây Sơn, thuộc tỉnh Bình Định, do ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ lãnh đạo. Sau khi đứng vững ở địa bàn ấp Tây Sơn, cuộc khởi nghĩa lan rộng và nghĩa quân đã thắng một số trận chống lại quân Chúa Nguyễn phái tới đàn áp cuộc khởi nghĩa. Bấy giờ ở Quy Nhơn có nhà giàu là Huyền Khê thường giúp tài chính cho Nguyễn Nhạc, nhân đó ông sắm thêm được nhiều vũ khí và chiêu mộ thêm được nhiều quân.
Năm 1773, nghĩa quân chiếm phủ Quy Nhơn và cảng Thị Nại.
Năm 1774 và 1775, quân Lê - Trịnh vượt sông Gianh đánh chiếm Phú Xuân, chính quyền chúa Nguyễn chạy vào Gia Định. Nguyễn Nhạc đã khôn khéo tạm hòa hoãn với quân Trịnh để dồn sức đánh chúa Nguyễn. Nguyễn Nhạc được phong chức Tây Sơn trưởng Hiệu Tráng tiết tướng quân. Năm 1776, Nguyễn Nhạc xưng vương, sửa thành Đồ Bàn làm trụ sở.
Năm 1777, nghĩa quân Tây Sơn tiêu diệt chúa Nguyễn, Nguyễn Ánh chạy thoát. Năm 1778, Nguyễn Nhạc chính thức lên ngôi Hoàng đế, đặt niên hiệu Thái Đức, xây dựng thành Đồ Bàn thành kinh đô.
Năm 1786, Nguyễn Huệ chỉ huy quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long, lật đổ chính quyền chúa Trịnh.
1788: Nguyễn Nhạc nhường lại quyền lãnh đạo cho em trai Nguyễn Huệ, chỉ xưng là Tây Sơn vương. Sau khi nhường ngôi, Nguyễn Nhạc lui về ở tại thành Quy Nhơn và vẫn tiếp tục điều hành các công việc của nhà Tây Sơn.
Năm 1792, Nguyễn Huệ qua đời nhưng Nguyễn Nhạc không thể ra viếng vì quân của cháu là Nguyễn Quang Toản (Cảnh Thịnh) ngăn giữ phòng bị Năm 1793, ông uất ức rồi đột tử mà chết.
Ngày nay, Khu di tích Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt tại thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, thờ cả ba anh em Tây Sơn, bao gồm Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ, những người sáng lập ra phong trào khởi nghĩa Tây Sơn.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Thái Đức — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; Nguyễn Nhạc_1762096965110.jpgThái Đức — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; Bao-Tang-Quang-Trung-02_1762096968296.jpg
