Tóm tắt diễn biến

𝐌𝐚̣𝐜 Đ𝐚̆𝐧𝐠 𝐃𝐮𝐧𝐠 (𝟏𝟓𝟐𝟕 – 𝟏𝟓𝟐𝟗) : sau khi cướp ngôi của Cung Hoàng, Mạc Đăng Dung tự xưng hoàng đế, tức Mạc Thái Tổ. Chiếm đóng ở phía Bắc nên sử gọi là Bắc Triều.

𝐌𝐚̣𝐜 Đ𝐚̆𝐧𝐠 𝐃𝐨𝐚𝐧𝐡 (𝟏𝟓𝟐𝟗 – 𝟏𝟓𝟒𝟎): năm 1529 Mạc Đăng Dung nhường ngôi cho con trưởng là Mạc Đăng Doanh, tức Mạc Thái Tông, để lên làm Thái Thượng hoàng. Đăng Doanh được coi là vị vua có tài văn trị. Trong thời gian ông cai trị miền Bắc dân chúng ấm no, ngoại xâm phương Bắc cũng không dám lấn sang.

𝐌𝐚̣𝐜 𝐏𝐡𝐮́𝐜 𝐇𝐚̉𝐢 (𝟏𝟓𝟒𝟎 – 𝟏𝟓𝟒𝟔): năm 1540, Mạc Đăng Doanh mất, Mạc Đăng Dung lập cháu nội của mình là Mạc Phúc Hải nối ngôi, tức Mạc Hiến Tông.

𝐌𝐚̣𝐜 𝐏𝐡𝐮́𝐜 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂𝐧 (𝟏𝟓𝟒𝟔 – 𝟏𝟓𝟔𝟏): năm 1546 Mạc Phúc Hải lâm bệnh mất, con là Mạc Phúc Nguyên lên thay, tức Mạc Tuyên Tông.

𝐌𝐚̣𝐜 𝐌𝐚̣̂𝐮 𝐇𝐨̛̣𝐩 (𝟏𝟓𝟔𝟎 – 𝟏𝟓𝟗𝟐): năm1561 Mạc Phúc Nguyên bị bệnh đậu mùa mất, con nhỏ là Mạc Mậu Hợp lên thay. phụ chính là Khiêm Vương Mạc Kính Điển. Trong thời gian này chiến sự rất ác liệt giữa Bắc Triều và Nam Triều.

𝐌𝐚̣𝐜 𝐓𝐨𝐚̀𝐧 (𝟏𝟓𝟗𝟐 – 𝟏𝟓𝟗𝟑): năm 1592 trước thế tiến công như vũ bão của Nam Triều, Mạc Mậu Hợp nhường ngôi cho con là Mạc Toàn, còn mình thì thân chinh ra trận. Nhưng uy thế Nam Triều rất mạnh nên cũng chỉ đến năm 1593 quân Lê – Trịnh đã bắt và giết được Mạc Toàn kết thúc thời kỳ Nam – Bắc triều mở ra thời kỳ phân liệt khác (Đàng Ngoài – Đàng Trong) cũng như hy hữu nhất của Đại Việt (vua Lê – chúa Trịnh). Một số tàn dư nhà Mạc rút lên Cao Bằng vẫn chống đối với triều Lê – Trịnh cho đến khi bị tiêu diệt hết vào năm 1677).

𝐍𝐚𝐦 𝐭𝐫𝐢𝐞̂̀𝐮

𝐋𝐞̂ 𝐓𝐫𝐚𝐧𝐠 𝐓𝐨̂𝐧𝐠 (𝟏𝟓𝟑𝟑 – 𝟏𝟓𝟒𝟖): năm 1533 cựu thần nhà Hậu Lê là Nguyễn Kim không phục nhà Mạc nên đã vào Thanh Hóa thành lập lực lượng rồi đón Lê Duy Ninh về lập làm hoàng đế, tức Lê Trang Tông, phục hưng nhà Lê. Sử sách ghi Trang Tông là con vua Chiêu Tông (?) nhưng cũng có luồn tư tưởng khác nói Trang Tông là con riêng của Nguyễn Kim (?). Vua Trang Tông còn được dân gian gọi là chúa Chổm.

𝐋𝐞̂ 𝐓𝐫𝐮𝐧𝐠 𝐓𝐨̂𝐧𝐠 (𝟏𝟓𝟒𝟖 – 𝟏𝟓𝟓𝟔): năm 1548 vua Trang Tông mất, con là Lê Duy Huyên lên nối ngôi, tức Lê Trung Tông.

𝐋𝐞̂ 𝐀𝐧𝐡 𝐓𝐨̂𝐧𝐠 (𝟏𝟓𝟓𝟔 – 𝟏𝟓𝟕𝟑): năm 1556, vua Trung Tông mất mà không có con nối dõi nên phụ chính Trịnh Kiểm chọn Lê Duy Bang lên ngôi, tức Lê Anh Tông. Lúc này quyền lực nhà họ Trịnh đang rất lớn, vua Anh Tông đã nhìn thấy được cái họa của quyền thần nên âm thầm loại bỏ nhưng kế hoạch không thành.

𝐋𝐞̂ 𝐓𝐡𝐞̂́ 𝐓𝐨̂𝐧𝐠 (𝟏𝟓𝟕𝟑 – 𝟏𝟓𝟗𝟗): khi kế hoạch loại bỏ quyền lực của nhà họ Trịnh bị thất bại vua Lê Anh Tông phải bỏ trốn và sau đó bị sát hại. Trịnh Tùng đưa người con nhỏ của Anh Tông là Lê Duy Đàm lên ngôi, tức Lê Thế Tông. Lúc này Trịnh Tùng đã đánh bại được nhà họ Mạc (Bắc triều) nên quyền lực thực sự nằm trong tay họ Trịnh, vua chỉ là bù nhìn bắt đầu thời kỳ vua Lê – chúa Trịnh hy hữu trong lịch sử Việt Nam và cũng mở đầu thời kỳ đất nước bị phân liệt một cách sâu sắc nhất thành Đàng Ngoài và Đàng Trong.