Ông là một thiếu niên anh hùng thời nhà Trần, nổi tiếng với lòng yêu nước và tinh thần quả cảm trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai. Tuy còn nhỏ tuổi, ông đã thể hiện ý chí quyết tâm đánh giặc và được biết đến với hình ảnh lá cờ thêu sáu chữ vàng "Phá cường địch, báo hoàng ân" (phá giặc mạnh, báo ơn vua), ông hy sinh năm 18 tuổi. ------------------------------- 1. Sơ lược về Trần Quốc Toản.
Tư liệu về Ông rất ít nên có nhiều góc nhìn khác nhau nhưng trong đó có một nghiên cứu được cho là chính xác hơn cả.
Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản là con của Vũ Uy vương Trần Nhật Duy và bà Trần Ý Ninh. Trần Quốc Toản là cháu nội của vua Trần Thái Tông.
Khi quân Mông Cổ xâm chiếm Đại Việt lần thứ nhất 1258, Trần Nhật Duy đang làm Tổng trấn biên giới phía Bắc. Sau khi giành chiến thắng, vua Trần Thánh Tông cử Trần Nhật Duy và vợ là Trần Ý Ninh cùng một số tướng sang giúp nhà Tống, vì lo rằng nếu Mông Cổ tiêu diệt nhà Tống, họ sẽ kéo sang đánh Đại Việt lần nữa.
Trần Quốc Toản được sinh ra ở đất Tống nên có nhiều bạn bè là con cháu trong hoàng tộc nhà Tống. Năm 1279, sau khi nhà Tống bị nhà Nguyên tiêu diệt hoàn toàn, một số người Tống kéo sang Đại Việt lánh nạn và giúp nhà Trần đánh giặc Mông Nguyên. Một đội quân do hoàng tử Tống tên Triệu Trung cầm đầu chiến đấu dưới sự chỉ huy của Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật.
Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản cũng cầm đầu một đội quân khác chiến đấu dưới sự chỉ huy của tướng Trần Nhật Duật. Sau đó, Quốc Toản gặp và kết hôn với Triệu Ngọc Hoa, em gái của Triệu Trung. Vì lấy vợ Tống nên mặc dù trung nghĩa và lập được nhiều chiến công, Trần Quốc Toản chỉ được phong tước hầu chứ không được phong tước vương.
2. Sự tích bóp nát quả cam của Trần Quốc Toán.
Trước nguy cơ xâm lược của nhà Nguyên Mông, tháng 10.1282, vua Trần Nhân Tông triệu tập Hội nghị Bình Than để bàn phương hướng kháng chiến và quyết định lực lượng. Do mới 16 tuổi, Hoài Vương hầu không được mời dự hội nghị. Chàng thiếu niên này vẫn tới bến Bình Than, đòi được vào.
Bị lính canh chặn cửa, Quốc Toản vặn hỏi: “Ta là Hoài Văn hầu, quan gia truyền gọi tất cả vương, hầu tới họp. Ta là hầu, cớ sao không cho vào?”. Thấy chuyện ầm ĩ bên ngoài, Trần Nhân Tông hỏi ra mới biết chuyện, bèn cho người mang ban cho Hoài Văn hầu một quả cam và khuyên lui bước vì chưa đến tuổi bàn việc nước.
Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Vua thấy Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản, Hoài Nhân Vương Kiện đều còn trẻ tuổi, không cho dự bàn. Quốc Toản trong lòng hổ thẹn, phẫn kích, tay cầm quả cam, bóp nát lúc nào không biết”.
Sau đó, Quốc Toản lui về, huy động hơn nghìn gia nô và người dân, sắm vũ khí, đóng chiến thuyền, thêu lên cờ sáu chữ: Phá cường địch, báo hoàng ân (phá giặc mạnh, báo ơn vua).
Năm 1285, vua Trần Nhân Tông sai Chiêu Thành Vương, Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản và tướng quân Nguyễn Khoái đem một nhóm binh lính đón đánh quân Nguyên ở bến Tây Kết. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép:
“Khi vào trận với giặc, (Hoài Văn hầu) tự mình xông lên trước quân sĩ, giặc trông thấy phải lui tránh, không dám đối địch”.
Chỉ sau 1 tháng, quân Nguyên bị đánh bại ở Kinh Thành và Chương Dương. Tướng Nguyên là Thoát Hoan, Bình Chương A Lạt phải bỏ chạy qua sông Lô. Theo sách Việt sử Kỷ yếu, khi Ô Mã Nhi đánh vào Vân Đồn để cướp lại lương thực, quân của Trần Quốc Toản và Trần Khánh Dư chống trả kịch liệt. Trần Quốc Toản bị thương trong trận đánh này và qua đời ngày 2.2 âm lịch, khi mới 18 tuổi".
Ngày nay, Đền Cửa Ông (Quảng Ninh) là một di tích lịch sử quốc gia, một trong những nơi thờ phụng chính của Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản.
MỘT GÓC NHÌN KHÁC
Qua những khung hình
Trần Quốc Toản — ảnh 1Ảnh: Kho ảnh legacy; Trần Quốc Toản_1762010683893.jpgTrần Quốc Toản — ảnh 2Ảnh: Kho ảnh legacy; 1_1762010688529.jpgTrần Quốc Toản — ảnh 3Ảnh: Kho ảnh legacy; 2_1762010690206.jpg
