Triệu Việt Vương là một trong những nhà lãnh đạo khởi nghĩa, giành tự chủ thời Bắc thuộc ở Việt Nam cai trị từ năm 548 đến năm 571. Ông có công kế tục Lý Nam Đế đánh đuổi quân xâm lược nhà Lương, giữ nền độc lập cho nước Vạn Xuân. Năm 571, ông bị Lý Phật Tử đánh úp và thua trận. -------------------------------- 1. Sơ lược về Triệu Việt Vương.
Ông là con trai của Thái phó Triệu Túc, người huyện Chu Diên (nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Ông được mô tả là người "uy tráng dũng liệt". Ông tham gia khởi nghĩa cùng Lý Nam Đế (Lý Bí) từ những ngày đầu (năm 541) và lập nhiều công lao trong việc đánh đuổi quân xâm lược nhà Lương. Sau đó, ông được giao chức Tả tướng quân nước Vạn Xuân.
Tháng 5 năm 545, quân Lương do Dương Phiêu và Trần Bá Tiên chỉ huy lại sang đánh Vạn Xuân. Lý Nam Đế giao chiến bất lợi. Năm 546, sau khi thua trận phải lui về động Khuất Lão, Lý Nam Đế đã ủy thác cho ông giữ việc nước, điều quân đi đánh Trần Bá Tiên của nhà Lương. Khi Lý Nam Đế rút quân về động Khuất Lão và trao lại binh quyền cho Triệu Quang Phục, ông đã lui quân về Đầm Dạ Trạch, Hưng Yên.
Năm 547, tháng Giêng, ông lui về giữ đầm Dạ Trạch (bãi Màn Trò, xã Châu Ninh, tỉnh Hưng Yên). Tại đây, ông dùng chiến thuật du kích, ban ngày tuyệt không để khói lửa và dấu người, ban đêm dùng thuyền độc mộc đem quân ra đánh doanh trại của quân Bá Tiên cướp lương thực vũ khí, giết và bắt sống rất nhiều, lấy được lương thực để làm kế cầm cự lâu dài, gây tổn thất nặng nề cho quân Lương. Người trong nước gọi ông là Dạ Trạch Vương.
Tháng 3 năm 548, sau khi Lý Nam Đế mất, quân sỹ tôn Triệu Quang Phục lên ngôi vua, xưng làm Triệu Việt Vương. Ông tiếp tục lãnh đạo nhân dân Vạn Xuân, đánh đuổi quân Lương, giữ vững nền độc lập cho đất nước suốt 23 năm (548 – 570). Thắng trận, Triệu Việt Vương làm vua nước Vạn Xuân, đóng đô ở thành Long Uyên (Long Biên).
Trong thời gian đó, anh của Lý Nam Đế là Lý Thiên Bảo, vốn đã bị Trần Bá Tiên đánh bại, chạy vào ở đất của người Di Lạo, xưng là Đào Lang Vương, lập nước gọi là nước Dã Năng. Năm 555, Đào Lang Vương mất ở nước Dã Năng, không có con nối, quần chúng suy tôn người cháu là Lý Phật Tử lên ngôi. Năm 557, Lý Phật Tử đem quân xuống miền Đông đánh nhau với Triệu Việt Vương ở huyện Thái Bình (vùng Hoài Đức, Hà Nội). Hai bên năm lần giáp trận, bất phân thắng bại. Quân của Lý Phật Tử có phần thất thế, bèn xin giảng hòa. Ông nghĩ rằng Lý Phật Tử là người trong họ của Lý Nam Đế, không nỡ cự tuyệt, bèn chia địa giới ở bãi Quân Thần cho ở phía tây của nước, Lý Phật Tử dời đến thành Ô Diên.
Lý Phật Tử có con trai là Nhã Lang, xin lấy con gái của ông là Cảo Nương. Ông bằng lòng, kết thành thông gia. Ông yêu quý Cảo Nương, cho Nhã Lang ở gửi rể. Năm 571, Lý Phật Tử đem quân đánh úp Triệu Việt Vương. Bị đánh bất ngờ, Triệu Việt Vương ra quân trong thế bị động, không thể chống được, bèn đem con gái chạy về phía nam, tìm nơi đất hiểm để ẩn náu, nhưng đến đâu cũng bị quân của Lý Phật Tử đuổi theo sát gót. Ông cưỡi ngựa chạy đến cửa biển Đại Nha, bị nước chắn, bèn nhảy xuống biển tự vẫn. Từ đó họ Triệu mất nước.
Triệu Việt Vương được nhân dân tôn kính vì công lao chống giặc ngoại xâm và giữ nền độc lập. Tên của ông được đặt cho nhiều địa danh, trường học, đường phố tại Việt Nam.
Tỉnh Ninh Bình ngày nay là nơi có nhiều di tích lịch sử văn hóa thờ Triệu Quang Phục để tưởng nhớ công ơn của người anh hùng dân tộc, các di tích này chủ yếu nằm ở các vùng gần cửa sông, cửa biển (nơi Triệu Việt Vương đã trẫm mình xuống để bảo toàn khí tiết).
Đình Phù Sa (còn gọi là chùa Kim Long) xã Yên Lâm, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, nơi thờ Triệu Quang Phục (Triệu Việt Vương), được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia.
