Trịnh Tùng là vị chúa đầu tiên của dòng họ Trịnh, người có công lớn trong việc khôi phục nhà Lê và mở đầu thời kỳ vua Lê chúa Trịnh trong lịch sử Việt Nam. Ông là người đã thâu tóm quyền lực và đưa phủ chúa trở thành thế lực mạnh nhất triều đình. ---------------------------------- 1. Sơ lược về Trịnh Tùng.
Trịnh Tùng chào đời ở Thanh Hoa vào ngày 19 tháng 12 năm 1550 dưới triều Trung Tông nhà Lê, ông là con trai thứ 2 của Trịnh Kiểm, mẹ là bà Nguyễn Thị Ngọc Bảo, người nắm quyền chấp chính của nhà Lê lưu vong tại Thanh Hóa đang đối đầu với nhà Mạc ở Thăng Long.
Sau khi Trịnh Kiểm qua đời năm 1569, Trịnh Tùng nổi dậy đánh đuổi anh trai mình là Trịnh Cối, đoạt lấy toàn bộ quyền hành của Nam triều với chức Tiết chế Trường quốc công.
Năm 1573, ông lật đổ vua Lê Anh Tông và đưa vua nhỏ Lê Thế Tông lên làm vua bù nhìn, bản thân nắm hết quân quốc đại sự.
Năm 1592, Trịnh Tùng xuất quân bắc phạt, giành lại Đông Đô từ tay nhà Mạc, hoàn thành sự nghiệp trung hưng triều Lê. Sau đó, ông buộc nhà vua phải phong cho mình tước Bình An Vương và lập con làm thế tử, thiết lập phủ chúa tại thành Đông Kinh, chính thức mở ra cơ đồ 200 năm của họ Trịnh. Những năm tiếp theo, Trịnh Tùng lo việc thông hiếu với nước Minh, đối phó với dư đảng họ Mạc ở phía bắc và sự trỗi dậy của họ Nguyễn ở phương nam.
Năm 1619, vua Lê Kính Tông cùng Trịnh Xuân (con thứ của Trịnh Tùng) lập mưu hãm hại ông nhưng không thành, Tùng bèn giết vua rồi đưa cháu ngoại của mình lên ngôi là Lê Duy Kỳ (vua Lê Thần Tông).
Năm 1620, chúa nghĩ đến tình ruột thịt mà thả Trịnh Xuân ra và cho nắm lại binh quyền, nhưng Trịnh Xuân lại nhiều lần nổi loạn chống lại cha mình, đỉnh điểm là vào năm 1623 khi ông đốt phá cung phủ và mưu đồ đoạt quyền, khiến Trịnh Tùng phải bỏ trốn. Cuối cùng, Trịnh Xuân bị Trịnh Tùng dụ đến nhà Trịnh Đỗ và bị giết chết.
Trịnh Tùng mất ngày 17 tháng 7 năm 1623, tại Thanh Oai, Đông Kinh thọ 72 tuổi. Cùng năm đó Trịnh Tráng (là con trai thứ 3 Trịnh Tùng )được các triều thần đề nghị giữ binh quyền và sau đó được vua Lê phong làm Nguyên soái thống quốc chính, Thanh Đô Vương, chính thức trở thành chúa thứ hai của họ Trịnh. Phủ Trịnh là di tích lịch sử quan trọng, từng là hành dinh của nhà Trịnh và là nơi thờ cúng tổ tiên, trong đó có Triết vương Trịnh Tùng nằm ở xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa.
