Yết Kiêu là một danh tướng kiệt xuất thời nhà Trần, nổi tiếng với tài bơi lội phi thường và những đóng góp quan trọng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Ông được biết đến với biệt tài lặn sâu, bơi xa và khả năng đục thuyền địch ban đêm, góp phần làm nên chiến thắng của quân ta. --------------------------- 1. Sơ lược về Yết Kiêu.
Yết Kiêu, tên thật là Phạm Hữu Thế, sinh ra trong một gia đình nghèo, cha làm nghề chài lưới, mẹ bán hàng nước ở bến sông. Ông là người làng Hạ Bì, xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương). Từ nhỏ, ông đã phải lặn lội trên sông nước để kiếm sống và nuôi cha bệnh tật.
Ông cùng với Cao Mang, Đại Hành, Nguyễn Địa Lô, Dã Tượng là 5 tùy tướng tài giỏi của Hưng Đạo Đại Vương, trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần 2 và lần 3.
Yết Kiêu với tài bơi lội “nhập thuỷ như phúc bình địa hỹ” (đi dưới nước ung dung, tự tại như trên đất bằng) đã lập nhiều công lao lớn, được vua ban danh hiệu Trần triều đệ nhất đô soái thuỷ quân. Ông đã được nhân dân và vua quan nhà Trần gọi là Yết Kiêu (tên một loài cá lớn ngày xưa).
Nhiệm vụ của Yết Kiêu là tìm cách đục thuyền của giặc trong đêm. Khi màn đêm buông xuống, Yết Kiêu tìm cách vượt qua hàng lính bảo vệ thuyền giặc rồi nhẹ nhàng đục thuyền giặc. Mỗi thuyền phải đục khoảng trên 20 lỗ, đục được lỗ nào lại phải dùng giẻ đã cuộn tròn và buộc dây đút lút lại. Những cuộn giẻ ấy đều được buộc lại với nhau bằng một sợi dây.
Một đêm, Yết Kiêu đục được khoảng 30 thuyền giặc. Đến gần sáng khi đã đục đủ số thuyền đã định, Yết Kiêu liền kéo dây khiến những nút giẻ trôi ra khỏi thuyền, khiến hàng chục thuyền giặc bị đắm. Hoàn thành nhiệm vụ, ông lại nhẹ nhàng bơi về địa điểm an toàn.
Sau kháng chiến chống quân Nguyên Mông thắng lợi, Yết Kiêu được vua Trần phong tước Hầu và trở thành một trong những vị tướng thủy quân tài ba nhất của triều đại nhà Trần.
Yết Kiêu mất ngày 28 tháng chạp năm Quý Mão (1303), hưởng thọ 61 tuổi. Khi ông mất, vua Trần cho lập đền thờ ở bờ sông Hạ Bì quê ông là đền Quát. Danh tướng Yết Kiêu chủ yếu được thờ phụng tại Đền Quát ở thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Đền Quát là một di tích lịch sử quốc gia, là nơi thờ cúng vị danh tướng thủy quân nhà Trần, nơi ông sinh ra và lớn lên, cũng như là Thành hoàng làng của người dân nơi đây.
